Astronomlar, Dünya’nın kozmik bir nesnenin etkisi altında olduğunu belirtiyor. Mikroblazar keşfi, evrenin en güçlü enerjilerini anlamamıza yardımcı olabilir.
Son araştırmalar, astronomların uzun zamandır var olduğunu tahmin ettikleri ancak henüz gözlemlenemeyen bir ‘mikroblazar’ için en güçlü adayın keşfedildiğini ortaya koydu. Mikroblazarların gözlemlenmesi, astronomlara kara deliklerin güçlü enerji jetlerini daha yakından inceleme fırsatı sunacak ve bu aşırı nesnelerin davranışlarını anlamalarına yardımcı olacak.
Blazarlar, evrendeki en enerjik nesnelerden biridir ve süper kütleli bir kara delik tarafından beslenen, parlak bir şekilde parlayan kuasarların (quasar) bir türüdür. Bir blazar olarak nitelendirilebilmek için, bu jetlerden birinin Dünya’ya doğru yönelmesi gerekmektedir. Daha önce, daha küçük kuasar versiyonları olan mikrokuasarlar (microquasar) keşfedilmişti ve blazarların da daha küçük versiyonlarının olması gerektiği uzun zamandır teorik olarak öne sürülüyordu.
Mikroblazarın Özellikleri
Şimdi, İspanya, Hollanda ve Arjantin’den astronomların liderliğindeki uluslararası bir ekip, ‘Astronomy and Astrophysics’ dergisinde yayımlanmak üzere kabul edilen bir çalışmada bir mikroblazarı tanımladı. Çalışmanın baş yazarı ve İspanya’daki Jaén Üniversitesi’nden astronom Josep Martí, ‘Bu, ciddi bir aday olarak ilk kez karşımıza çıkıyor’ dedi.
IRAS 18293-0941 adı verilen bu nesne, galaksimizde, Dünya’dan yaklaşık 12.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve bir toz örtüsünün arkasında gizlenmiş durumda. Bu nesne, her 11 günde bir büyük bir yıldızın etrafında dönen bir kara delik içeren bir ikili sistemdir. Yıldızdan düşen madde, kara deliğe doğru akarken, bu maddelerin bir kısmı iki zıt jet halinde çevresine fırlatılıyor. Bu jetlerden biri, Dünya’ya doğru parlıyor.
Mikroblazarların Gözlemlenmesi
Bu tür nesnelerin gözlemlenmesi oldukça zordur. Martí, ‘Yıldız evrimi nedeniyle, sistemi doğru zamanda yakalamak gerekiyor’ dedi. ‘Mikrokuasar evrimi çok kısa bir dönemdir ve bu aşamada bir tanesini bulmak zor.’ Mikroblazarların, elektromanyetik spektrumda güçlü emisyonlar, parlaklıkta hızlı değişiklikler (değişkenlik) ve arkasında, karşıt jetin Dünya’nın tersine ısındığı bir sıcak nokta gibi özel özelliklere sahip olması gerektiği öngörülüyordu.
IRAS 18293-0941’i gözlemlemek için, çalışma yazarları İspanya’daki Calar Alto Astronomik Gözlemevi, Avrupa VLBI Ağı ve Güney Afrika’daki MeerKAT radyo teleskop dizisi gibi çeşitli araçlar kullandı. Ayrıca, Yeni Meksika’daki Çok Büyük Dizi’den (Very Large Array) arşiv verileri de kullanıldı. IRAS 18293-0941’in beklenen mikroblazar özelliklerinin hepsine sahip olduğu, yalnızca bir özelliğin eksik olduğu bulundu: değişkenlik. Mikroblazarlar, bir jetin Dünya’ya dönük olması nedeniyle parlaklıklarının kısa bir süre içinde çok değişken olmasını sağlayan Doppler artırımı etkisi nedeniyle hızlı değişkenlik gösterirler.
Martí, IRAS 18293-0941’in hızlı değişkenlik göstermemesinin, etrafındaki yoğun gaz bulutunun bu hızlı parlaklık dalgalanmalarını yumuşatabileceğiyle açıklanabileceğini belirtti. Araştırmacılar şu anda mikroblazarın arkasındaki gözlemlenen alanın gerçekten bir sıcak nokta olup olmadığını araştırıyorlar. Çalışmaya dahil olmayan Londra Üniversitesi’nden teorik astrofizikçi Kinwah Wu, ‘Bu makaledeki iddialar ve sonuçlar mantıklı ve sorgulanabilir gizli varsayımlar içermiyor’ dedi. Ayrıca, Boston Üniversitesi’nden kıdemli araştırma bilimcisi Svetlana Jorstad, yeni çalışmanın ‘çok ilginç, önemli ve kapsamlı’ olduğunu ifade etti.
Kaynak: Live Science
