Endonezya borsası, 1998 Asya finans krizinden bu yana en büyük düşüşü yaşadı. Krizin arkasındaki nedenler ise dikkat çekici.
16 Ekim Cuma günü, Endonezya’nın borsa endeksi, 1998 Asya finans krizinden bu yana en büyük günlük düşüşünü yaşadı. Jakarta Bileşik Endeksi, MSCI’nın Endonezya’nın Gelişen Pazar sınıflandırmasından çıkarılmayı düşündüğünü açıklamasının ardından %11.6 oranında bir düşüş gösterdi. Pazartesi günü piyasaların açılmasıyla birlikte, endeks bir %3.9 daha düştü ve iki işlem günündeki toplam kayıp yaklaşık %15’e ulaştı.
Endonezya Borsa Krizi ve Güven Sorunları
Güneydoğu Asya’nın en büyük ekonomisi için bu durum ciddi bir gelişme. Ancak, en önemli mesele hisse senedi fiyatlarındaki düşüş ya da Gelişen Pazar statüsünü kaybetme olasılığından ziyade, bu krizin Endonezya’nın sermaye piyasalarının güvenilirliği ve bunları düzenleyen kurumların etkinliği hakkında neyi ortaya koyduğudur. MSCI’nın, yoğunlaşmış hisse sahipliği, şüpheli serbest float hesaplamaları, koordineli ticaret ve piyasa fiyatlarının güvenilirliği konusundaki endişeleri yeni değil. Ocak ayında MSCI, Endonezya menkul kıymetlerinin endeks temsilindeki belirli artışları kısıtladı ve Endonezya’nın Gelişen Pazar statüsünden Sınır Pazar statüsüne düşürülmeyi düşündüğünü açıkladı.
Koordineli Ticaret ve Şişirilmiş Değerlemeler
Koordineli ticaret, yatırımcı gruplarının hisse fiyatlarını etkilemek için birlikte çalıştığı bir durumdur. Bu tür faaliyetler, birden fazla aracılık hesabı üzerinden gerçekleştirilebiliyor ve böylece gerçek alım satım faaliyetinin çok üzerinde bir işlem hacmi izlenimi yaratıyor. Özellikle, bir şirketin hisseleri az sayıda hissedar arasında yoğunlaştığında, gerçek alım satımda bulunmayan sınırlı sayıda hisse ile, nispeten küçük işlemler piyasa fiyatı üzerinde orantısız bir etki yaratabiliyor. Örneğin, 16 Ekim’de Endonezya’nın Finansal Hizmetler Otoritesi (OJK), Sinar Mas Grubu ile ilişkilendirilen Dian Swastatika Sentosa (DSSA) şirketindeki ticaretin planlı ve yapılandırılmış piyasa manipülasyonu içerdiğini duyurdu.
OJK, 2024 ile 2026 yılları arasında gerçekleştirilen işlemleri inceledi ve DSSA’nın hisse fiyatını önemli ölçüde artıran koordineli faaliyetleri tespit etti. Regülatör, aracılık firmaları aracılığıyla faaliyet gösteren bireyler ve kurumsal yatırımcılarla ilgili soruşturmalar yürüttü. Bu süreçte, belirli bireysel lisanslar askıya alındı ve toplamda 1.5 trilyon Rp (yaklaşık 83 milyon dolar) ceza kesildi.
Regülatör, şirketin kontrol eden hissedarlarının bu faaliyetleri yönlendirdiğini kamuoyuna açıklamamış olsa da, bu durum düzenlenmiş bir borsa üzerinde yapılan ticaretin gerçek bağımsız talebi yansıtmayan fiyatlar üretebileceğini göstermektedir. Ayrıca, şişirilmiş değerlemelerin finansal sistem üzerindeki etkileri de geniş bir endişe kaynağıdır. Daha yüksek hisse fiyatları, büyük hissedarların görünür zenginliğini artırmakta ve hisseler teminat olarak kabul edildiğinde, bu durum o varlıklar karşılığında sağlanan finansmanı etkileyebilmektedir.
Kaynak: The Diplomat
