Giderek daha fazla insan, dertleşmek, sohbet etmek, hatta bir yakınlık kurmak için bir yapay zekâ uygulamasına yöneliyor. Yapay zeka arkadaş uygulamaları hızla yaygınlaşıyor. Peki insanlar neden bir yazılıma duygusal olarak bağlanıyor ve bu eğilim bize ne anlatıyor?
Cepteki Dinleyici
Yapay zekâ sohbet uygulamaları artık yalnızca bilgi almak ya da işleri kolaylaştırmak için kullanılmıyor. İnsanların önemli bir kısmı, bu botlarla gündelik dertlerini paylaşıyor, onlara içini döküyor, hatta onlarla bir tür arkadaşlık kuruyor. Bazı uygulamalar ise doğrudan bir arkadaş veya sevgili rolü oynamak üzere tasarlanmış.
Bu botların cazibesi anlaşılır. Her an ulaşılabilirler, asla yorulmazlar, sizi yargılamazlar ve her zaman sizi dinlemeye hazırlar. Bir insanın bazen veremeyeceği bu kesintisiz ilgi, pek çok kişiye çekici geliyor. Üstelik utanç ya da çekince duymadan her şeyi anlatabilmek, rahatlatıcı bir deneyim sunuyor.
Bu yüzden bu uygulamaların kullanıcı sayısı hızla artıyor. Özellikle yalnızlık hisseden, çevresiyle bağ kurmakta zorlanan ya da sadece konuşacak birini arayan insanlar için, cepteki bu dinleyici bir sığınak hâline geliyor.
Bu uygulamaların tasarımı da bu bağlanmayı güçlendirecek şekilde kurgulanıyor. Botlar, kullanıcıyı hatırlıyor, onun ilgi alanlarına göre konuşuyor ve sürekli olumlu, destekleyici bir tutum sergiliyor. Bu kişiselleşmiş ilgi, insanın karşısında gerçek bir dostu varmış hissine kapılmasına yol açıyor; oysa aslında bu, dikkatle tasarlanmış bir deneyimden ibaret.
Neden Bir Bota Bağlanırız?
İnsanın bir yazılıma duygusal bağlanması ilk bakışta tuhaf görünebilir; ama aslında oldukça insani bir eğilim. İnsan, karşısındakinden ilgi ve anlayış gördüğünde bağ kurmaya programlı bir varlık. Bu ilginin bir insandan mı yoksa bir yapay zekâdan mı geldiği, duygusal düzeyde her zaman net bir fark yaratmıyor.
Bu tablonun arka planında ise çağımızın büyük bir meselesi yatıyor: yalnızlık. Kalabalık şehirlerde, sürekli bağlantıda olduğumuz bir dünyada, pek çok insan paradoksal biçimde kendini yalnız hissediyor. İnsani bağların zayıfladığı bir dönemde, yapay zekâ bu boşluğu doldurmaya aday oluyor.
Uzmanlar ise bu konuda temkinli. Yapay zekâyla kurulan ilişkinin, gerçek insani ilişkilerin yerini almaya başlaması durumunda, bunun yalnızlığı azaltmak yerine derinleştirebileceği uyarısı yapılıyor. Çünkü bir bot sizi dinler ama sizi gerçekten umursamaz; karşılıklılık ve gerçek bir paylaşım içermez.
Ayrıca sürekli bizi onaylayan, bize katlanan bir muhatapla konuşmanın, zamanla gerçek insanlarla kurulan ve kaçınılmaz olarak sürtüşme de içeren ilişkilere tahammülümüzü azaltabileceği de belirtiliyor.
Özellikle gençler arasında bu eğilimin yaygınlaşması, uzmanları ayrıca düşündürüyor. Sosyal becerilerin geliştiği dönemde, gerçek insani ilişkiler yerine yapay zekâ ile kurulan kolay ve çatışmasız ilişkilere yönelmek, uzun vadede insanlarla bağ kurma yeteneğini zayıflatabilir. Gerçek ilişkiler zorlayıcıdır; ama insanı asıl olgunlaştıran da bu zorluktur.
Bu durumun bir diğer boyutu da, bu uygulamaları geliştiren şirketlerin ticari çıkarları. Kullanıcıların uygulamaya bağlanması, bu şirketler için doğrudan gelir anlamına geliyor. Dolayısıyla bu botlar, kullanıcının iyiliğini değil, mümkün olduğunca uzun süre ekranda kalmasını önceliklendirecek şekilde tasarlanabiliyor. Duygusal bir bağ üzerinden kurulan bu ilişkinin arkasında ticari bir hesabın da bulunduğunu bilmek, bu teknolojiye daha bilinçli yaklaşmamızı sağlıyor.
İnsani Olanın Değeri
Bu eğilimi tümüyle olumsuz görmek de doğru olmaz. Zor bir anında konuşacak kimsesi olmayan biri için, bir yapay zekânın geçici bir teselli sunması küçümsenecek bir şey değil. Teknoloji, doğru kullanıldığında bir destek aracı olabilir.
Ancak burada ince bir çizgi var. Bir aracı geçici bir destek olarak kullanmak ile onu gerçek insani bağların yerine koymak, çok farklı şeyler. İkincisi, bizi insani olandan uzaklaştırma riski taşıyor.
29.Peron olarak bu tabloyu bir uyarı işareti olarak okuyoruz: İnsanların bir yazılıma bu kadar bağlanması, aslında yapay zekânın ne kadar geliştiğinden çok, insani bağlarımızın ne kadar zayıfladığını anlatıyor olabilir. Belki de asıl mesele, daha iyi botlar üretmek değil; birbirimize yeniden gerçekten dokunabileceğimiz bir dünyayı korumak. Çünkü hiçbir yapay zekâ, gerçek bir insanın sıcaklığının yerini tutamıyor.
Bu teknolojiyle kurduğumuz ilişkiyi dengede tutmak, geleceğin önemli meselelerinden biri olacak. Yapay zekâyı bir araç olarak kullanmak ile ona bir sığınak olarak bağlanmak arasındaki fark, aslında bizim bu teknolojiye yüklediğimiz anlamla ilgili. Belki de en sağlıklısı, bu araçlardan faydalanırken, gerçek insani bağlarımızı asla ihmal etmemek.
Kaynaklar: Sözcü – Yapay zeka ile konuşmak tehlikeli mi? Uzmanlardan yalnızlık uyarısı, Diken – Yapay zekalı arkadaş ya da sevgili
