Mısır’ın Kızıldeniz mercanları, artan su sıcaklıklarına karşı gösterdiği dayanıklılıkla dikkat çekiyor. Ancak 2023 ve 2024 yazlarında yaşanan sıcak hava dalgaları, bu mercan ekosistemlerini zorlamaya başladı.
Mısır’ın Kızıldeniz mercanları, dünya genelinde yaşanan büyük beyazlama olaylarına rağmen, artan su sıcaklıklarına karşı gösterdiği dayanıklılıkla umut veriyor. Suez Kanalı Üniversitesi’nden deniz biyolojisi profesörü Mahmoud Hanafy, bu mercanların, okyanusların ısınmaya devam etmesi durumunda dünyanın son kalan mercanları olabileceğini öngörüyor. Ancak 2023 ve 2024 yazlarında yaşanan sıcak hava dalgaları, Kızıldeniz mercan ekosistemleri üzerinde olumsuz etkiler yarattı.
Mısır mercanlarının dayanıklılığı
Hanafy’nin liderliğindeki HEPCA (Hurghada Çevre Koruma ve Koruma Derneği) tarafından yapılan bir araştırma, 2024 yılında Kızıldeniz mercanlarında beyazlama belirtileri tespit etti. Kuzey bölgelerde incelenen mercan kolonilerinin yalnızca %10’undan azı etkilenirken, güneyde bu oran %50’ye kadar çıktı. Bilim insanları, bu olayların ‘süper mercan’ olarak tanımlanan türlerin geleceği için ne anlama geldiğini anlamaya çalışıyor. Ancak artık sorulması gereken soru, bu mercanların ne kadar ısıya dayanabileceği değil, onları bugüne kadar koruyan faktörlerin neler olduğudur.
Sıcak denizlerin etkileri
Aşırı sıcak sularda, mercanların polipleri arasında bulunan algler toksik maddeler üretmeye başlar. Korunma mekanizması olarak mercanlar, bu algleri dışarı atar. Bu duruma mercan beyazlaması denir ve bu mikroskobik organizmalar mercanların ana besin kaynağı olduğu için, beyazlama olayları mercanların aç kalmasına neden olur. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na göre, mercanlar deniz tabanının %1’inden daha az bir alanı kaplarken, deniz türlerinin en az %25’ine ev sahipliği yapmaktadır.
Uzun yıllar boyunca, kuzey Kızıldeniz mercanları sıcaklıklar artarken oldukça stabil kalmıştı, ancak diğer mercan ekosistemleri beyazlama yaşamıştı. King Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden deniz ekoloğu Eslam Osman, Mısır mercanlarının evrimsel geçmişinin bu ısı toleransının olası bir açıklaması olduğunu belirtiyor. Mercanların, günümüz Djibouti ve Yemen’i arasında yer alan Bab el-Mandeb Boğazı’ndan Kızıldeniz’e yayıldığı düşünülüyor. Bu sıcak sulardan geçiş, doğal bir filtre görevi görerek ısıya dayanıklı türlerin hayatta kalmasına olanak tanımış olabilir.
Ancak, dayanıklılığın bölgeye göre değiştiği göz önüne alındığında, Hanafy, evrimsel geçmişin Mısır mercanlarının dayanıklılığının ana açıklaması olduğuna ikna olmamıştır. Su akışının daha önemli bir etken olduğunu düşünüyor. Kuzey Kızıldeniz, akıntı yönünde değişiklikler yaşar. Bu durum, derinlerden daha soğuk suyun yüzeye çıkmasına neden olan dikey karışım yaratabilir. Bu koşullar, etrafındaki hava sıcaklıkları yüksek olsa bile mercanları ısıdan koruyabilir.
Bu durumun önemi büyüktür. Bu mercanların hayatta kalması, mercanların biyolojisi veya onların simbiyotik algleri ile pek ilgisi olmayabilir ve bu, Kızıldeniz mercanlarının 2024’te neden beyazlamaya başladığını açıklayabilir. 2024 sıcak hava dalgası sırasında deniz yaklaşık bir buçuk ay boyunca olağanüstü sakin kaldı ve bu, mercanları koruyan su akışını zayıflattı. HEPCA’nın raporu, zayıf su akışını beyazlamaya katkıda bulunan bir faktör olarak tanımlıyor. Temmuz 2024’teki olağanüstü düşük gelgitler de sığ mercan toplulukları üzerindeki stresi artırmış olabilir.
Osman, sakin denizlerin beyazlamayı daha da kötüleştirmiş olabileceğini kabul etmekle birlikte, akış açıklamasının daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Gelecekteki sıcak hava dalgalarına karşı bu mercanların ne kadar savunmasız olduğunu anlamak için bu açıklamaların göreceli önemini anlamak önemlidir.
İyileşme belirtileri de var. HEPCA’nın beyazlama olayından bir yıl sonraki ön tahminleri, iyileşme oranlarını tür ve konuma bağlı olarak %75 ile %88 arasında göstermektedir. Bu, dünya genelinde birçok mercanın sadece iyileşmeye başladığı veya hiç ilerleme göstermediği yerlerde görülenlerden çok daha güçlü bir toparlanmadır. Mısır hükümeti, bir sonraki sıcak hava dalgası öncesinde Kızıldeniz mercanlarını koruma çalışmalarına da başladı ve yeni koruma alanları belirleyerek Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ve Küresel Mercan Resifleri Fonu ile işbirliği yapıyor. Osman, bu tür girişimlerin olumlu bir adım olduğunu ancak korumanın sürekli destek gerektirdiğini vurguluyor. ‘Kesinlikle daha istikrarlı finansal kaynaklara ihtiyacımız var, çünkü koruma tek yıllık bir eylem değildir.’ diyor. Hanafy için, Mısır mercanlarının geleceği, iklim değişikliğinin muhtemelen mercanları hayatta tutan akışları değiştirip değiştirmeyeceğine bağlıdır.
Kaynak: Wired
