
Gece yatağa uzandınız, telefonunuzu elinize aldınız ve kötü haberlerden oluşan sonsuz bir akışın içinde kaybolup gittiniz. Her haber bir öncekinden daha kaygı verici, ama bir türlü durup ekranı kapatamıyorsunuz. Bu tanıdık deneyimin bir adı var: Doomscrolling. Peki doomscrolling nedir ve neden hepimizi bu kadar kolay içine çekiyor?
Çağımızın Yeni Alışkanlığı
Doomscrolling, İngilizcede ‘felaket, kıyamet’ anlamına gelen ‘doom’ ile ‘ekranı kaydırmak’ anlamındaki ‘scrolling’ kelimelerinin birleşiminden oluşuyor. Türkçeye ‘kıyamet kaydırması’ ya da ‘felaket kaydırması’ olarak çevrilebilecek bu terim, insanın telefonunda ya da bilgisayarında durmadan olumsuz, kaygı verici haberleri okumaya devam etmesini anlatıyor.
Bu kavram, özellikle son yıllarda, büyük krizlerin ve belirsizliklerin yaşandığı dönemlerde çok daha görünür hâle geldi. Kötü haberlerin birbiri ardına geldiği zamanlarda, insanlar âdeta bu akışa kilitlendi. Terim de bu ortak deneyimi tanımlamak için yaygınlaştı ve sözlüklere girdi.
Doomscrolling’in en belirgin özelliği, kişiye iyi hissettirmemesine rağmen sürdürülen bir davranış olması. İnsan, okudukça daha fazla kaygılandığını bilir; ama yine de durmaz. İşte bu çelişki, kavramı bu kadar dikkat çekici ve üzerine düşünülmeye değer kılıyor.
Bu alışkanlık, dijital çağın bize sunduğu sonsuz içerik akışının bir sonucu. Haberlerin ve içeriklerin hiç bitmediği, sürekli güncellendiği bir ortamda, ‘yeterince okudum’ deyip durmak her zamankinden daha zor. Doomscrolling de bu sınırsız akışın gölgesinde doğuyor.
Bu alışkanlığın belki de en sinsi yanı, çoğu zaman farkında olmadan yapılması. İnsan, telefonunu sadece bir şeye bakmak için eline alır; ama dakikalar sonra, kendini kötü haberlerden oluşan bir akışın derinliklerinde bulur. Zamanın nasıl geçtiğini anlamadan sürdürülen bu davranış, doomscrolling’i gündelik hayata kolayca sızan bir alışkanlığa dönüştürüyor.

Neden Kaydırmaya Devam Ediyoruz?
Peki bize iyi gelmediğini bildiğimiz hâlde, neden bu davranışı sürdürürüz? Bunun ardında, insan doğasına ve teknolojinin tasarımına dair birkaç neden var. Öncelikle, insan zihni tehlikeye ve olumsuz bilgiye karşı doğal olarak daha duyarlıdır. Tehditleri takip etmek, evrimsel olarak bizi hayatta tutan bir eğilim; kötü haberler de bu nedenle dikkatimizi daha kolay çeker.
Buna bir de belirsizlik karşısında kontrol arayışı ekleniyor. İnsan, kaygı verici bir durum karşısında daha fazla bilgi edinerek kendini daha hazırlıklı ve güvende hissetmeye çalışır. Ancak bu çoğu zaman ters teper; daha fazla okumak, güven vermek yerine kaygıyı daha da büyütür. Yine de zihin, ‘bir haber daha’ diyerek aramaya devam eder.
İşin bir de teknolojik boyutu var. Sosyal medya ve haber uygulamaları, dikkatimizi mümkün olduğunca uzun süre ekranda tutacak şekilde tasarlanıyor. Sonsuz akış, otomatik yenilenen içerikler ve dikkat çeken bildirimler, durmayı zorlaştıran bir yapı kuruyor. Yani doomscrolling, sadece bizim irademizle değil, bu tasarımlarla da ilgili.
Bu üç etken bir araya geldiğinde, durması zor bir döngü ortaya çıkıyor. Olumsuza yönelen zihnimiz, kontrol arayışımız ve bizi ekranda tutmak için tasarlanmış platformlar, hep birlikte bu girdabı besliyor. Bu da doomscrolling’i, yalnızca bir irade meselesi olmaktan çıkarıyor.
Girdaptan Çıkmak
Doomscrolling’i anlamak, aslında ondan korunmanın da ilk adımı. Bu davranışın neden bu kadar güçlü olduğunu bilmek, ona karşı daha bilinçli bir tutum geliştirmemizi sağlıyor. Çünkü farkında olmadan sürdürülen bir alışkanlık, fark edildiğinde yönetilebilir hâle gelir.
Uzmanlar, bu konuda genellikle basit ama etkili yaklaşımlardan söz ediyor: Ekran başında geçirilen zamana sınır koymak, haber takibi için belirli zamanlar ayırmak ve özellikle uyumadan önce ekranlardan uzak durmak, en çok önerilen yöntemler arasında. Amaç, bilgiyi tamamen reddetmek değil; onunla daha sağlıklı bir ilişki kurmak.
Burada önemli olan, haberlerden haberdar olmak ile kaygı verici bir akışta kaybolmak arasındaki farkı görebilmek. Dünyada olup biteni takip etmek elbette değerli; ancak bu takibin, kişinin ruh hâlini olumsuz etkileyen bir döngüye dönüşmemesi gerekiyor. Denge, burada anahtar kelime.
29.Peron olarak bu kavramı, dijital çağda enformasyonla kurduğumuz ilişkiye dair önemli bir uyarı olarak görüyoruz. Haber okumak bir sorumluluk olabilir; ama kendimize iyi bakmak da öyle. Belki de asıl mesele, akışın bizi değil, bizim akışı yönetmeyi öğrenmemizde yatıyor. Bu sensitif bir konu; eğer kaygı verici haber takibi ruh sağlığınızı ciddi biçimde etkiliyorsa, bir uzmandan destek almak her zaman en sağlıklı yol.
Kaynaklar: Merriam-Webster – Doomscrolling definition, Britannica – doomscrolling






