Rusya’nın bütçe açığı, borçlanma ile kapatılmasının önünde birçok engel barındırıyor. Yüksek faiz oranları ve yaptırımlar, mali durumu zorlaştırıyor.
Rusya’nın hükümet borcu, gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yaklaşık %19’u seviyesinde bulunuyor. Bu oran, ülkenin bütçe açığının genişlemesiyle birlikte, Başkan Vladimir Putin tarafından Ruslara güven vermek amacıyla kullanılıyor. 2026 yılının ilk sekiz ayında federal bütçe açığı 5.8 trilyon ruble (68.4 milyar dolar) olarak kaydedildi ve bu, yıllık hedef olan 3.8 trilyon rubleyi (44.8 milyar dolar) aşarak GSYİH’nın %2.5’ine ulaştı.
Putin, Eylül ayı başında yaptığı açıklamada, ‘Bir açık var, ancak bu kritik değil, zira dünyanın en düşük hükümet borç seviyelerinden birine sahibiz’ dedi. Gerçekten de, Rusya’nın borç-GSYİH oranı, Çin, ABD, Fransa ve Birleşik Krallık gibi büyük ekonomilerde görülen seviyelerin oldukça altında. Bu düşük borç oranı, Rusya’ya borçlanma konusunda bir miktar esneklik sağlıyor.
Rusya’nın Bütçe Sorunları ve Yüksek Faiz Oranları
Ancak, yüksek faiz oranları, yaptırımlar ve sınırlı yerli alıcı havuzu, bu esnekliği kullanmayı pahalı hale getiriyor. Uzun süredir devam eden savaş harcamaları, bütçeyi zorlayarak, hükümeti vergi artışları ve harcama kesintilerine yönlendiriyor. Analistler, bu durumun büyümeyi zayıflatabileceğini belirtiyor. 2025 ve 2026 yıllarında 10 yıllık Rus devlet tahvillerinin getirileri %14 ile %16 arasında değişiyor. Bu, G7 ekonomileri arasında 10 yıllık tahvillerin ortalama getirisi olan %4.3 ile karşılaştırıldığında oldukça yüksek bir oran.
Yaptırımlar, yabancı yatırımcıların Rusya’nın borç piyasasına girmesini büyük ölçüde engellediği için, hükümetin yerli alıcılara, özellikle büyük bankalara bağımlı kalmasına neden oldu. Bu durum, yaptırımlar nedeniyle Rus borçları için alıcı havuzunun sığ olmasına işaret ediyor. Merkez Bankası’nın ana faiz oranı, büyük ölçüde savaş harcamaları nedeniyle artan enflasyonu kontrol etmek amacıyla yüksek tutulduğundan, yatırımcıların beklediği getiri oranını da artırıyor.
Vergi Artışları ve Harcama Kesintileri
Yerli yatırımcıları çekmek için hükümet, yüksek getirili ve değişken faizli tahviller ihraç etti. Bu değişken tahviller, anahtar oranı izleyen RUONIA’ya bağlı olarak tasarlandı ve alıcıları artan faiz oranları riskine karşı korurken, hükümeti daha yüksek borç servis maliyetleriyle karşı karşıya bırakıyor. Bu maliyetlerin bu yıl 4 trilyon rubleye (47.2 milyar dolar) yaklaşması bekleniyor. Bu rakam, federal harcamaların yaklaşık onda biri ve federal eğitim ile sağlık bütçelerinin toplamından daha fazla.
Almanya’nın borç oranı GSYİH’nın %64’ü seviyesinde olmasına rağmen, federal bütçesinin yalnızca %6’sını borç servisine ayırdığını belirtmek gerekir. Bu yük, Moskova’nın daha fazla borçlanma yeteneğini kısıtlıyor. Maliye Bakanı Anton Siluanov, Rusya’nın sınırlı finansal piyasası ve yüksek borçlanma maliyetlerinin borcun düşük tutulması gerektiğinin nedenleri olduğunu ifade etti. ‘Eğer borcu artırmaya devam edersek, diğer harcamaları dışlayacak. Önceliklerimiz için daha az para kalacak’ dedi.
Savaş harcamaları nedeniyle mali rezervleri tükenen Moskova, açığı kontrol altına almanın başka yollarını arıyor. 2027 yılı bütçe planları, vergi artışları ve yaklaşık 2 trilyon ruble (23.6 milyar dolar) harcama kesintilerini içeriyor. Önerilen önlemler arasında, mülk satışlarından elde edilen gelir ve mevduat faizleri üzerinden %22’ye kadar vergi artışı, yurtdışından yapılan çevrimiçi alışverişlere %22 KDV uygulanması ve 200 eurodan daha düşük değere sahip paketler için 100 ruble (1.18 dolar) gümrük ücreti getirilmesi yer alıyor.
Bu önlemler, Moskova’nın daha pahalı borçlanmadan kaçınmasına yardımcı olabilir, ancak Moskova merkezli analistler, bunun iş faaliyetlerini ve yatırımları daha da zayıflatma riski taşıdığını belirtiyor. İlk yarıda sabit yatırımlar, bir yıl öncesine göre %9.9 azalarak 16.2 trilyon rubleye (191.2 milyar dolar) düştü. Analist Kirill Rodionov, daha önce kurumsal kar vergisi ve KDV artışlarının işletmelere daha az yatırım yapma imkanı bıraktığını söyledi. Analist Boris Kopeykin, ‘Daha yüksek vergi yükü fiyatları artıracak ve yatırımı daha az cazip hale getirecektir’ dedi.
Hükümet harcamaları GSYİH’nın yaklaşık %40’ını oluşturduğundan, vergi yükü büyüme üzerinde ‘giderek daha önemli bir kısıtlama’ haline geliyor. Analist Anastasia Rusakova, yeni önlemlerin borsa yatırımlarını geçici olarak caydırabileceğini ve daha fazla işletmenin vergi kaçırmak için kayıtdışı ekonomide faaliyet göstermeye yönelmesine neden olabileceğini belirtti. Yurtdışındaki ürünlere KDV getirilmesi, çevrimiçi pazar yerlerinde fiyatları en az %5 ila %10 artırabileceğini de sözlerine ekledi. ‘Enflasyon etkisi ihtimalini göz ardı edemeyiz. Bazı ürünler tüketiciler için daha pahalı hale gelecek’ dedi.
Kaynak: The Moscow Times
