Hindistan ve Bangladeş’te Yerli Kimliği Üzerine Tartışmalar

Hindistan’ın Batı Bengal eyaletinde, yerli halkın kimliği üzerine tartışmalar sürerken, Bangladeş’teki kabile grupları da adivasi olarak anılma taleplerini sürdürüyor.

9 Ağustos’ta Hindistan‘ın doğusundaki Batı Bengal eyaletinde, Hükümet, Dünya Yerli Halklar Günü’nü kutlamak için herhangi bir etkinlik düzenlemedi. Geçen yıl bu gün, eyalette dört gün boyunca çeşitli etkinliklerle kutlanmıştı. Mayıs ayında göreve gelen yeni Bharatiya Janata Partisi (BJP) hükümeti, 5 Ağustos’ta yaptığı bir açıklamada bu yılki kutlamaların iptal edildiğini duyurdu. İptal gerekçesi belirtilmedi.

Batı Bengal’deki yerli halk örgütleri ve muhalefet partileri, bu karara karşı protestolar düzenledi. Hindistan Komünist Partisi-Marxist’in Batı Bengal birliğinin liderlerinden Mayukh Biswas, bu durumun yerli halkın kimliğine ve onuruna bir saldırı olduğunu belirtti ve kararın BJP’nin adivasi (yerli) kimliğini inkâr etme ideolojisinden kaynaklandığını öne sürdü. Hükümetin dikkatsizliğinden rahatsız olan birçok yerli halk örgütü, 9 Ağustos’ta kendi kutlamalarını yapmak üzere yürüyüşler düzenledi.

Yerli Kimliği ve Adivasi Terimi

Bangladeş’te de aynı gün, kabile grupları, adivasi/yerli halk olarak anılma taleplerini dile getirdi. Bangladeş hükümeti, Dünya Yerli Halklar Günü’nü resmi olarak kutlamadığı için, kabile grupları kendi kutlamalarını gerçekleştirdi. Batı Bengal’deki BJP hükümetinin bu kararı sürpriz olmadı. 2021 yılında, 15 Kasım’ı ‘Janjatiya Gaurav Divas’ (Kabile Gururu Günü) olarak resmen tanıttı. 2022 yılından bu yana, yerli bir topluluktan gelen Cumhurbaşkanı Droupadi Murmu ya da Başbakan Narendra Modi, 9 Ağustos’ta herhangi bir kutlama mesajı paylaşmadı. Buna karşın, 15 Kasım etkinliği geniş devlet desteği alıyor.

2024 yılında, BJP’nin önemli ideolojik ortaklarından biri, ‘dış güçler ve Hristiyan misyonerlerin’ yerli halklar günü üzerinden toplumu bölmeye çalıştığını iddia etti. 9 Ağustos etkinliği, adivasi terimini içermektedir. Hint-Aryan dil grubundaki dillerde (Sanskrit, Hintçe, Bengalce, Nepali ve Sinhalaca) bu terim en iyi şekilde adivasi kelimesiyle ifade edilmektedir. 15 Kasım etkinliğinde ise janajati terimi kullanılmakta, bu da İngilizce’de ‘kabile’ anlamına gelmektedir.

Yerli Kimliği Üzerine Siyasi Tartışmalar

Kabile halklarının ne şekilde adlandırılacağı — adivasi, janajati veya upajati — gibi tartışmalar, sadece bir kelime tartışması gibi görünse de, aslında tarih, ulus kimliği ve siyasi haklar üzerine bir tartışmadır. Adivasi terimi, kelime anlamı olarak ‘ilk sakinler’ anlamına gelir ve dünya genelinde yerli halklar ve aborijinlerle daha yakın bir ilişki taşır. Bu terim, toprak, tarihsel süreklilik ve kolektif haklarla bağlantılı olduğunda siyasi bir anlam kazanabilir. Janajati, upajati veya vanvasi gibi terimler ise bu tür bir iddiayı aynı şekilde taşımamaktadır.

Bu nedenle, adivasi terimi Nepal ve Sri Lanka’da da popülerdir. Nepal’de, adivasi veya janajati kullanımı üzerine yoğun tartışmalar yaşanmıştır. Ancak, Nepal, bu grupları Yerlisi Ulusları veya Adivasi Janajati olarak adlandırarak, iki terimi tamamlayıcı olarak kabul eden bir yasal düzenleme yapmıştır. Sri Lanka’da ise adivasi teriminin kullanımı oldukça yeni olup, 1990’lardan itibaren popülerlik kazanmıştır ve bu terim etrafında büyük bir çatışma yaşanmamıştır.

Yerli halk örgütleri, adivasi/Mulbasi/mulnibasi (yerli/aborijin) terimini tercih ederken, Hindistan’daki Hindu dini milliyetçileri ve Bangladeş’teki farklı milliyetçi gruplar bu duruma karşı çıkmaktadır. Hindistan’daki Hindu milliyetçileri, Modi’nin BJP’si ve onun ideolojik-organizasyonel kökü olan Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), ‘ilk sakinler’ teriminin diğer Hindistan vatandaşlarını dışlayıcı bir anlam taşıyacağını savunarak, adivasi yerine vanvasi ve janajati terimlerini tercih etmektedir. Buna karşın, Hindistan’ın ana muhalefet lideri Rahul Gandhi, kutlama mesajları yayımlayarak adivasi halkını ‘toprağın gerçek sahipleri’ olarak tanımlamaktadır.

Bangladeş’te ise, ardışık hükümetler ve siyasi yapıların bazı kesimleri, ülkenin kabile halklarını adivasi veya Yerli Halklar terimiyle tanımayı reddetmiştir. Bu konuda yapılan tartışmalar ve siyasi duruşlar değişiklik göstermiş olsa da, genel tutum değişmemiştir. Yetkililere, adivasi terimini iletişimlerinde kullanmamaları talimatı verilmiştir. Hükümet, upajati veya Khudra Nrigoshthi (küçük etnik gruplar) terimlerini kullanmaktadır. Bu yıl da kabile grupları, adivasi olarak anılma taleplerini yinelemiştir.

Günümüzde uluslararası kullanımda, Yerli Halklar, kolektif haklar, kültürel süreklilik, kendini tanımlama ve atalarla olan ilişkilerle ilişkilendirilmektedir. 2007 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler Yerli Halkların Hakları Bildirgesi (UNDRIP), bu haklarla ilgili bir çerçeve oluşturarak, kültürel kimlik, topraklar ve kaynaklarla ilgili hakları kapsamaktadır. Hindistan’daki Kongre hükümeti bu bildirgeyi desteklerken, Bangladeş, bildirgedeki belirsizliklere dikkat çekerek oylamada çekimser kalmıştır.

Kaynak: The Diplomat