Belucistan Kurtuluş Ordusu, kadınların operasyonel rolünü artırarak önemli bir değişim yaşıyor. Bu durum, Baloch isyanında kadınların yerinin nasıl evrildiğini gösteriyor.
22 Mayıs’ta, Pakistan’ın Belucistan isyanındaki önde gelen silahlı gruplardan biri olan Belucistan Kurtuluş Ordusu (BLA), kadınlar için özel bir kanat kurduğunu duyurdu ve bu kanada Shaynaz Baloch’u komutan olarak atadı. Bu duyuru, sadece bir kadının örgüt içinde daha görünür bir pozisyona getirilmesi açısından değil, aynı zamanda 2022’den bu yana gelişen bir eğilimi resmileştirmesi bakımından da önem taşıyor. Kadınların Baloch isyanındaki rolü, daha önceki sembolik ve destekleyici görevlerden doğrudan operasyonel faaliyetlere doğru genişliyor.
Baloch İsyanında Kadınların Artan Rolü
Bu değişimin nedenleri üzerine düşünmek, Baloch militan örgütlerinin kadınların rollerini neden şimdi genişlettiği ve bunun tarihsel olarak erkeklerin egemen olduğu bir isyan için ne anlama geldiği gibi daha geniş bir soruyu gündeme getiriyor. Bu değişim, en net biçimde Nisan 2022’de Shari Baloch’un Karaçi’deki Konfüçyüs Enstitüsü’ne düzenlediği intihar saldırısıyla ortaya çıktı. Bu saldırıda üç Çinli öğretmen ve bir Pakistanlı şoför hayatını kaybetti. BLA, Shari Baloch’u ilk kadın intihar eylemcisi olarak tanıdı. O tarihten bu yana, BLA’nın farklı fraksiyonlarına atfedilen intihar operasyonlarıyla ilişkilendirilen başka kadınlar da oldu. Haziran 2023’te Sumaiya Qalandrani Baloch, Turbat’taki bir askeri konvoya yönelik intihar saldırısı düzenledi. Ağustos 2024’te BLA tarafından Mahal Baloch olarak tanımlanan bir kadın, Bela’daki bir Sınır Koruma Timi tesisine yönelik araçla düzenlenen bir saldırı gerçekleştirdi. Mart 2025’te ise Mahikhan Baloch, Kalat’taki bir paramiliter konvoya karşı başka bir intihar saldırısı düzenledi.
Belucistan’daki Kadınların Militan Rolü
2025’in Kasım ayında, bu eğilim başka bir büyük Baloch silahlı grubu olan Baloch Kurtuluş Cephesi’ne (BLF) de yayıldı. Zareena Rafiq, Nokundi’deki bir Sınır Koruma Timi tesisine yönelik bir araçla saldırı gerçekleştirdi. Bu durum, kadınların artık yalnızca izole bir militan propaganda biçimi olarak kullanılmadığını, bazı Baloch silahlı gruplarının nasıl işe alım yaptığı, nasıl faaliyet gösterdiği ve kendilerini nasıl sunduğu açısından önemli bir parça haline geldiğini gösteriyor. BLA’nın Ocak-Şubat 2026’da gerçekleştirdiği Herof 2.0 Operasyonu sırasında, kadın intihar eylemcilerinin de yer aldığı birçok kadının katılımı kamuoyuna duyuruldu.
Balochistan, Pakistan’ın en büyük eyaleti olup, en az yoğun nüfuslu olanıdır ve Baloch ulusal isyanının ardışık dalgalarına tanıklık etmiştir. Mevcut çatışma, 2000’lerin başında ortaya çıkmıştır. BLA ve BLF, bu süreçteki başlıca ayrılıkçı örgütlerdir. Kampanyalarını siyasi dışlanma, kaynak dağıtımı ve Pakistan devletinin iddia edilen kötü muameleleri gibi şikayetler etrafında şekillendirirler. Pakistan makamları, bu grupları terörist örgütler olarak sınıflandırmakta ve isyanın bazı yönlerini dış destekle ilişkilendirmektedir. Çatışma, önemli bir uluslararası boyut da kazanmıştır. Balochistan, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC) ile ilişkili Gwadar Limanı ve diğer büyük altyapılara ev sahipliği yapmakta, bu da Baloch militanları için Çinli vatandaşlar ve projeleri sürekli hedef haline getirmektedir.
Ancak mevcut isyanın büyük bir kısmında, Baloch ulusal hareketiyle ilişkilendirilen kadınlar, silahlı operasyonlardan çok siyasi aktivizm, savunuculuk ve toplumsal mobilizasyon alanlarında daha görünür durumdaydılar. Baloch Öğrenci Örgütü-Azad (BSO-A) ve Baloch Birlik Komitesi gibi örgütler, zorla kaybetmeler, iddia edilen yasadışı infazlar ve Pakistan devletine dair diğer şikayetler hakkında kampanyalar yürütmek için platformlar sağlamaktadır. Mahrang Baloch ve Sammi Deen Baloch gibi kadınlar, bu konularda öne çıkan savunucular haline gelmişlerdir. Karima Mehrab Baloch, BSO-A’nın ilk kadın başkanı olarak dikkat çekmiş, 2020 Aralık ayında Toronto’da vefat etmeden önce Baloch ulusal aktivizminin önde gelen isimlerinden biri olmuştur.
Bu durum, Baloch ulusal hareketinin daha geniş çerçevesinde kadınlar için büyük ölçüde siyasi bir rol oluşturmuştur. Ancak 2022’den bu yana militan operasyonlarda kadınların ortaya çıkması, bu kalıptan bir sapmayı işaret etmektedir. BLA’nın kadınlar için özel bir kanat kurma duyurusu, militan operasyonlara bireysel kadın katılımından daha resmi bir örgütsel role doğru potansiyel bir adım olarak değerlendirilmektedir.
Bireysel kadınların militan örgütlere katılma motivasyonları tek bir açıklama ile sınırlı değildir. Siyasi şikayetler, kişisel deneyimler, aile veya sosyal ağlar, ideolojik bağlılık, travma ve bir amaç arayışı gibi faktörler, işe alımı etkileyebilir. Bu faktörler, her birey için farklılık göstermektedir. Örgütsel teşvikler ise daha kolay tanımlanabilir. Kadınlar, militan gruplara ek operasyonel esneklik sağlayabilir. Güvenlik tehdidi olarak kimlerin kabul edildiğine dair cinsiyetle ilgili varsayımlar, bireylerin nasıl tarandığı, izlendiği veya güvenlik personeli tarafından nasıl yaklaşıldığı üzerinde etkili olabilir. Bu durum, kadınları doğrudan daha iyi operatif hale getirmese de, örgütlere güvenlik uygulamalarındaki boşlukları istismar etme imkanı sunar. Kadınların katılımı, militan örgütlerin işe alım havuzunu da genişletebilir.
Kaynak: The Diplomat
