Ukrayna’nın Yandex Üzerindeki Saldırıları Orta Asya’nın Dijital Altyapısını Gözler Önüne Seriyor

Ukrayna’nın Yandex tesislerine düzenlediği saldırılar, Orta Asya’nın dijital altyapısının Rusya ile olan bağımlılığını ortaya koydu.

Geçtiğimiz hafta sonu, Ukrayna’ya ait insansız hava araçları, Rusya’daki üç Yandex tesisine saldırdı. Bu saldırıların ardından, Rus kullanıcılar Yandex’in hizmetlerinde kesintiler yaşadıklarını bildirdi. Üçüncü saldırının ardından, Moskova’nın doğusundaki Vladimir’deki bir veri merkezine yapılan saldırının ardından, Orta Asya’daki Yandex Go kullanıcıları da kesintiler bildirmeye başladı.

Yandex’in Orta Asya’daki Etkisi

Yandex, Rusya’nın en büyük teknoloji şirketlerinden biri olarak, Google ve Uber’in bir karışımını andıran bir portföye sahiptir. Yandex Arama, Rusya’da yaklaşık %72 pazar payına sahipken, Kazakistan’da bu oran %30 civarındadır. Yandex, Yandex Go adlı süper uygulaması ile Orta Asya’da hakimiyet kurmuştur. Bu uygulama, araç paylaşımı, yemek teslimatı ve diğer hizmetleri bir araya getirir.

2017 yılında Uber, Orta Asya pazarını Yandex’e bırakarak Azerbaycan, Ermenistan, Belarus ve Kazakistan’daki operasyonlarını birleştirme kararı aldı. Yandex Go, 2017’de Kırgızistan’a, 2018’de ise Özbekistan’a açıldı. 2023 yılında Tacikistan pazarına girmeye yönelik bir girişim ise Dushanbe tarafından engellendi. Aynı yıl Yandex, Uber ile olan ortaklıktan ayrılarak Orta Asya’daki araç paylaşımı ve yemek teslimatı pazarında lider konuma geldi.

Yandex Kesintilerinin Sonuçları

11 Ekim’de Yandex’in Vladimir tesisine yapılan saldırının ardından, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’daki Yandex müşterileri, araç çağırma, yemek siparişi verme ve hesaplarına erişim konusunda sorunlar yaşamaya başladı. Yandex Qazaqstan, Yandex Kırgızistan ve Yandex Özbekistan’ın basın hizmetleri, yerel medya kuruluşlarına teknik sorunlar yaşandığını ve hizmetleri yeniden sağlamak için ekiplerin çalıştığını bildirdi.

Hizmetlerin Kazakistan’da yeniden başladığı bildirilse de, Rus medya raporları, etkilenen veri merkezlerinde operasyonların yeniden sağlanmasının aylar alabileceğini belirtiyor. Bu durum, gelecekteki olası saldırıları da göz önünde bulunduruyor. Kazakistan Rekabet Koruma ve Geliştirme Ajansı, Yandex kesintisi sırasında fiyatları artan inDrive adlı alternatif bir araç paylaşım uygulamasına uyarı gönderdi. Kullanıcıların Yandex Go uygulamasından inDrive’a geçiş yapmasıyla birlikte fiyatların dramatik bir şekilde arttığı bildirildi. Ajans, bazı durumlarda araç ücretlerinin üç katına çıktığını iddia etti.

RFE/RL’nin Kazak Servisi’ne göre, inDrive kurucusu Arsen Tomsky, fiyat artışını talepteki keskin artış ve mevcut araç sayısındaki azalmaya bağladı. Bu durum, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı ile Orta Asya üzerindeki etkilerini bir kez daha gözler önüne seriyor. Gece geç saatlerde KFC, plov veya lagman siparişlerinin zorlaşması belki de en kritik sorun olarak değerlendirilmese de, bu olay Orta Asya’nın dijital altyapısının Rusya ile olan sıkı bağlantısını vurguluyor. Kazakistan’ın Yapay Zeka ve Dijital Gelişim Bakanlığı, Yandex kullanıcılarının kişisel verilerinin Kazakistan’daki sunucularda güvenli olduğunu vurguladı. Ancak, kullanıcıları bir sürücüye bağlayan teknik altyapının güvenliği risk altında ve Rusya’nın dijital altyapısına yönelik tehditler, Orta Asya’ya da sıçramaya devam edecek.

Ukrayna, Rus veri merkezlerine yönelik saldırılarını, Rusya’nın Ukrayna’daki veri merkezlerine düzenlediği saldırılara karşı bir misilleme olarak konumlandırdı. Kiev, saldırılarının Moskova’ya gelir sağlayan merkezleri hedef aldığını iddia etti. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy, 12 Ekim’de Varşova Güvenlik Forumu’nda, saldırılardan sonra Rus sosyal medya botlarının aktivitesinde bir düşüş olduğunu belirtti. Ancak bu iddianın gerçekliği, genellikle olduğu gibi, daha karmaşık bir durum arz ediyor.

Kaynak: The Diplomat